Temel fikirler
Hidrokarbonlar yalnızca karbon ve hidrojen içerir. Alkanlar oldukça tepkimesizdir; alkenler ve alkinler ise pi bağlarında katılma tepkimelerine girer.
- Alkanlar (CₙH₂ₙ₊₂) yanar ve ışıkta halojenlerle radikal yer değiştirme yapar. Alkenler (CₙH₂ₙ) ve alkinler (CₙH₂ₙ₋₂) çoklu bağa H₂, X₂ ve HX katar.
- Markovnikov kuralı: Bir alkene HX katılırken hidrojen zaten daha çok hidrojeni olan karbona, X ise daha çok sübstitüe olan karbona gider.
- Brom suyu alkenler ve alkinlerle renksizleşir, alkanlarla renksizleşmez. Hidrojenlemede her pi bağı için bir H₂ harcanır.
- cis/trans izomerleri yalnızca çift bağın her karbonunda iki farklı grup varsa bulunur. Dallanma alkan izomerlerinin kaynama noktasını düşürür.
Temel denklemler
alkane CₙH₂ₙ₊₂alkene CₙH₂ₙalkyne CₙH₂ₙ₋₂CₓH_y + (x + y ÷ 4) O₂ → x CO₂ + (y ÷ 2) H₂O
Çözümlü örnek
Propen + HBr: H, CH₂’ye (iki hidrojenli karbona), Br ise orta karbona gider ve ana ürün 2-bromopropan olur. But-1-in CH≡C–CH₂CH₃ 2 mol H₂ alarak butan olur. Pent-2-enin cis/trans izomerleri vardır; ama propenin (CH₂=CHCH₃) yoktur, çünkü bir karbonda iki özdeş hidrojen bulunur.
Sık yapılan hatalar
- Bromu zaten daha çok hidrojeni olan karbona koymak; bu Markovnikov katılmasının tersidir.
- Her alkenin cis/trans izomeri olduğunu varsaymak. İki özdeş grup taşıyan karbon bunu engeller.
- Alkanın brom suyunu renksizleştirmesini beklemek. Yalnızca yavaş ve ancak ışıkta tepkime verir.
Alıştırma
Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Hidrokarbonlar: alkanlar, alkenler ve alkinler