Temel fikirler
IUPAC adları sabit bir tarifle oluşturulur: en uzun zinciri bulun, karbon sayısına göre adlandırın, ana fonksiyonel grubun sonekini ekleyin, sonra zinciri numaralayıp yan grupları sıralayın.
- Kök en uzun sürekli zincirden gelir: 1’den 10’a kadar karbon için met, et, prop, but, pent, heks, hept, okt, non, dek.
- Sonek ana grubu gösterir: tekli bağ için -an, çift bağ için -en, üçlü bağ için -in, alkol için -ol, ayrıca -al, -on, -oik asit vb.
- Zinciri, önce ana gruba, sonra çift bağlara, sonra yan gruplara en küçük numaraları veren uçtan numaralayın.
- Yan grupları di-, tri-, tetra- hesaba katılmadan alfabetik sıraya koyun ve her birine numarasını verin.
Temel denklemler
meth- 1, eth- 2, prop- 3, but- 4, pent- 5hex- 6, hept- 7, oct- 8, non- 9, dec- 10-ane, -ene, -ynealkane CₙH₂ₙ₊₂
Çözümlü örnek
CH₃CH(CH₃)CH₂CH₂CH₃ alın. En uzun zincirde beş karbon vardır, yani pentandır. Soldan numaralandırınca metil 2. karbondadır (sağdan 4.), bu yüzden ad 2-metilpentandır. CH₃CH=CHCH₂CH₃’te çift bağ 2. karbondan başlar, ad pent-2-endir.
Sık yapılan hatalar
- En uzun zincir yerine düz görünen zinciri seçmek; en uzun zincir çizimin köşelerinde kıvrılabilir.
- Yanlış uçtan numaralandırıp yan grupların gereğinden büyük numara almasına yol açmak.
- di- ya da tri- önekine göre alfabetik sıralamak. Dimetil m harfi altında yer alır, bu yüzden etil dimetilden önce gelir.
Alıştırma
Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Adlandırma (bileşik adları)