Kimyasal denge: çalışma rehberi

Temel fikirler

Dengede ileri ve geri tepkime aynı hızla ilerler ve derişimler değişmeyi bırakır. Denge sabiti K tepkimenin ne kadar ilerlediğini söyler; Le Chatelier ilkesi ise dengenin nasıl kaydığını öngörür.

• aA + bB ⇌ cC + dD için K_c = [C]ᶜ[D]ᵈ ÷ ([A]ᵃ[B]ᵇ)’dir. Saf katılar ve sıvılar ifadeye girmez.
• Tepkime bölümü Q’yu K ile karşılaştırın. Q < K ise tepkime ileri, Q > K ise geri yönde ilerler; Q = K ise denge vardır.
• Le Chatelier: Etkiye uğrayan sistem, etkiyi azaltacak yönde kayar. Giren eklemek dengeyi ileri kaydırır; sıcaklığı artırmak endotermik yönü destekler.
• Gazlar için K_p = K_c(RT)^Δn’dir; az çözünen bir tuz için K_çç iyon derişimlerinin katsayı kuvvetleriyle çarpımıdır.

Temel denklemler

• K_c = [C]ᶜ[D]ᵈ ÷ ([A]ᵃ[B]ᵇ)
• Q vs K
• K_p = K_c(RT)^Δn
• K_sp = [M]ᵐ[X]ˣ

Çözümlü örnek

N₂ + 3 H₂ ⇌ 2 NH₃ için denge derişimleri [N₂] = 0,50, [H₂] = 0,20 ve [NH₃] = 0,10 mol/L’dir. K_c = 0,10² ÷ (0,50 × 0,20³) = 0,010 ÷ 0,0040 = 2,5. K_çç = 1,8 × 10⁻¹⁰ olan AgCl için çözünürlük s = √K_çç = 1,3 × 10⁻⁵ mol/L’dir.

Sık yapılan hatalar

• Paya ürünlerin yerine girenlerin derişimlerini koymak.
• Saf katıları ya da sıvıları K ifadesine katmak.
• Katalizörün K değerini değiştirdiğini sanmak. İki yönü de eşit hızlandırır ve yalnızca dengeye daha çabuk varılmasına yardım eder.

Alıştırma

Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Kimyasal denge