Temel fikirler
Gen ifadesi, DNA’daki bilgiyi transkripsiyon ve translasyonla proteine dönüştürür. Sorular baz eşleşmesini, genetik şifreyi ve mutasyonların etkisini sınar.
- Transkripsiyon: RNA polimeraz kalıp zinciri 3′ → 5′ okur ve mRNA’yı 5′ → 3′ yapar; A’yı U ile, T’yi A ile, G’yi C ile, C’yi G ile eşler.
- Translasyon: ribozomlar mRNA’yı kodonlar halinde okur. Her tRNA bir amino asit ve kodonla eşleşen bir antikodon taşır. AUG başlatır; UAA, UAG ve UGA durdurur.
- Şifre dejeneredir (amino asit başına birden çok kodon) ama belirsiz değildir (her kodon bir amino asit verir).
- Nokta mutasyonlar sessiz, yanlış anlamlı ya da anlamsız olabilir. Üçün katı olmayan bir ekleme ya da silinme okuma çerçevesini kaydırır.
Temel denklemler
DNA template → mRNA (A→U, T→A, G→C, C→G)codon = 3 basesAUG = startUAA, UAG, UGA = stop
Çözümlü örnek
Bir kalıp zincir 3′-TAC GGT ATT-5′ şeklindedir. mRNA 5′-AUG CCA UAA-3′’dür. AUG Met’i, CCA Pro’yu kodlar ve UAA dur kodonudur; yani peptit Met–Pro’dur. Başlangıçtan sonra tek bir bazı silmek çerçeveyi kaydırır ve sonraki tüm kodonları değiştirir; üç bazı silmek ise yalnızca bir amino asidi kaldırır.
Sık yapılan hatalar
- Kalıptan mRNA istenirken kalıp zincir yerine kodlayıcı zinciri okumak.
- RNA’ya T yazmak. RNA’da T yerine U bulunur.
- Çerçeve kaymasını sessiz değişimle aynı türden bir nokta mutasyon saymak. Çerçeve kayması genellikle proteini bozar.
Alıştırma
Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Gen ifadesi ve protein sentezi