Hücre döngüsü ve mayoz: çalışma rehberi

Temel fikirler

Hücreler büyür, DNA’sını kopyalar ve düzenlenmiş bir döngüyle bölünür. Mitoz büyüme ve onarım için iki özdeş diploit hücre, mayoz ise eşeyli üreme için dört farklı haploit hücre üretir.

• İnterfaz G₁, S (DNA eşlenmesi) ve G₂’den oluşur. Mitoz dört evrede, profaz, metafaz, anafaz ve telofazda ilerler; sonra sitoplazma bölünür.
• Mitoz kromozom sayısını korur: 2n → 2n. Mayozda iki bölünme vardır ve sayı yarıya iner: 2n → n; çaprazlanma ve bağımsız dağılım çeşitlilik sağlar.
• DNA S evresinde ikiye katlanır ama kromozom sayısı yalnızca kromatit anlamında ikiye katlanır. Kromozom sayısı mayoz I’de yarıya iner.
• n kromozom çifti olduğunda yalnızca bağımsız dağılım 2ⁿ farklı gamet verir.

Temel denklemler

• mitotic index = cells in mitosis ÷ total cells × 100
• time in phase = (cells in phase ÷ total) × cycle time
• gamete combinations = 2ⁿ

Çözümlü örnek

Sayılan 200 hücrenin 30’u mitozdaysa mitoz indeksi 30 ÷ 200 = %15’tir. Hücre döngüsü 24 saatse mitoz 0,15 × 24 = 3,6 saat sürer. İnsanda (2n = 46) G₂’deki bir hücrede 46 kromozom ve 92 kromatit vardır; yalnızca bağımsız dağılım 2²³ ≈ 8,4 milyon farklı gamete izin verir.

Sık yapılan hatalar

• Kromozom sayısının S evresinde ikiye katlandığını söylemek. İkiye katlanan DNA miktarıdır; artık her kromozomun iki kromatiti vardır.
• Evreleri karıştırmak: kardeş kromatitler mitoz anafazında ve mayoz II anafazında, homolog kromozomlar ise anafaz I’de ayrılır.
• Mayoz ürünlerine genetik olarak özdeş demek. Çaprazlanma ve bağımsız dağılım onları farklı kılar.

Alıştırma

Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Hücre döngüsü ve mayoz