Fonksiyonel gruplar: çalışma rehberi

Temel fikirler

Fonksiyonel grup, bir moleküle karakteristik tepkimelerini veren küçük bir atom düzenidir. Grupları tanımak, bir bileşiğin hangi aileye ait olduğunu ve nasıl davranacağını söyler.

• Hidrokarbonlar: alkanlarda yalnızca tekli bağ, alkenlerde C=C, alkinlerde C≡C, arenlerde benzen halkası vardır.
• Oksijenli gruplar: alkol R–OH, eter R–O–R′, aldehit R–CHO, keton R–CO–R′, karboksilik asit R–COOH ve ester R–COO–R′.
• Azotlu gruplar: amin R–NH₂, amit R–CONH₂ ve nitril R–C≡N.
• Halojenli gruplar: alkil halojenürler R–X; X = F, Cl, Br veya I.

Temel denklemler

• C=C alkene
• C≡C alkyne
• –OH alcohol
• C=O carbonyl
• –COOH acid
• –NH₂ amine

Çözümlü örnek

CH₃COOCH₂CH₃’ü sınıflandıralım. C=O, alkil grubu taşıyan bir oksijene bağlıdır; bu yüzden bir esterdir, etil etanoat. CH₃CH₂CHO’da zincirin ucunda hidrojenli bir C=O vardır, yani aldehittir (propanal); CH₃COCH₃’te C=O iki karbonun arasındadır, yani ketondur (propanon).

Sık yapılan hatalar

• Hem C=O hem oksijen içerdikleri için esteri karboksilik asit saymak. Asitte karbonilde –OH, esterde –OR vardır.
• Aldehit ile ketonu karıştırmak. Aldehitte karbonil karbonunda en az bir hidrojen vardır ve zincirin ucundadır.
• Eteri alkol gibi ele almak. Eterde O–H bağı yoktur.

Alıştırma

Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Fonksiyonel gruplar