Ay evreleri, gelgitler ve tutulmalar simülatörü
Bu benzetimdeki denklemler
| age | Ay’ın yaşı (yeni aydan beri gün) | bir kavuşum ayı, yeni aydan yeni aya, 29,53 gündür: 27,32 günlük yörüngeden uzundur, çünkü Dünya bu arada Güneş’in çevresinde ilerlemiştir | |
|---|---|---|---|
| E | uzanım | Dünya’dan bakınca Ay ile Güneş arasındaki açı: 0° yeni ay, 90° ilk dördün, 180° dolunay | |
| k | Ay diskinin aydınlık kısmı | Ay’ın yarısı her zaman Güneş tarafından aydınlatılır; evre, o yarının ne kadarının bize baktığıdır |
Mevcut değerlerle:
| A | denge gelgitinin yüksekliği | Ay için 0,36 m, Güneş için 0,16 m: Güneş 27 milyon kat ağırdır ama 390 kat uzaktadır ve gelgit uzaklığın küpüyle azalır | |
|---|---|---|---|
| d | Ay’a uzaklık | 356.500 km (yerberi) ile 406.700 km (yeröte) arası; yerberide bir bahar gelgiti kral gelgitidir |
Mevcut değerlerle:
| ψ | ölçerden Ay’ın (ya da Güneş’in) altındaki noktaya açı | Ay tepedeyken ya da tam ayağın altındayken (ψ = 0° ya da 180°) kabarma, ufuktayken alçalma | |
|---|---|---|---|
| φ | Gelgit ölçerin enlemi φ (°) | Ay ve Güneş’in ekvatorun üzerinde kaldığı varsayılır, bu yüzden gelgit kutuplara doğru küçülür | |
| η | ölçerdeki gelgit yüksekliği | denge gelgiti, okyanus Ay’ı anında izleyebilseydi alacağı biçim |
Mevcut değerlerle:
| u | Ay’ın çıkış düğümünü geçtiği açı | Ay’ın yörüngesi 5,14° eğiktir, bu yüzden çoğu yeni ay ve dolunay Güneş’in ya da Dünya’nın gölgesinin üstünden ya da altından geçer | |
|---|---|---|---|
| β | Ay’ın Dünya’nın yörünge düzleminin üzerindeki yüksekliği, açı olarak | güneş tutulması için yeni ayda |β| yaklaşık 1,5°'nin, ay tutulması için dolunayda yaklaşık 1,0°'nin altında olmalı; düğümler her 346,6 günlük tutulma yılında iki kez Güneş’e bakar |
Mevcut değerlerle:
| e | Ay yörüngesinin dışmerkezliği | 0,0549; a = 384.400 km ve yerberi her 27,55 günde bir dönüyor | |
|---|---|---|---|
| θ | Ay’ın açısal boyutu | yaklaşık 0,53°, Güneş’inkiyle aynı: ortalamadan yakınken Ay Güneş’i tamamen örter (tam tutulma), uzakken bir halka bırakır (halkalı) |
Mevcut değerlerle:
Ay evreleri ve gelgit simülatörü nasıl kullanılır
- Güneş Dünya’yı ve Ay’ı sağdan aydınlatır. Ay dolanırken Güneş’e bakan yarısı hep aydınlıktır, ama o yarının farklı bir payını görürüz: evre. Grafikteki simge Ay’ı kuzey yarım küreden göründüğü gibi gösterir; Ay’ın yaşını doğrudan ayarla ya da oynamasına izin ver.
- Mavi kabuk okyanustur, kabarmaları çok abartılmıştır: biri Ay’a doğru, biri uzak yanda. Kırmızı nokta, Dünya’yla birlikte dönerek her gün iki kabarmadan da geçen bir gelgit ölçerdir ve iki yüksek su verir. Grafik oradaki gelgiti gelecek ay için çizer: Güneş’in kabarmaları Ay’ınkilerle aynı hizaya geldiğinde yeni ay ve dolunayda büyük gelgitler, dördünlerde küçük gelgitler.
- Değişimin ne kadarının Ay’ın uzaklığından geldiğini görmek için «Eliptik yörünge (yerberi ve yeröte)»nin işaretini kaldır; bir yeni ayı ya da dolunayı, tutulma yapabileceği Dünya’nın yörünge düzlemine yaklaştırmak için düğüm açısını hareket ettir: Ay tutulmasında Ay kızarır, Güneş tutulmasında gölgesi Dünya’ya düşer. Bir sonraki tutulma resmin altında öngörülür.
Sık sorulan sorular
Ay’ın neden evreleri var?
Ay yansıyan güneş ışığıyla parlar, bu yüzden bir yarısı hep aydınlıktır. 29,5 günde Dünya’nın çevresinde dolanırken bu aydınlık yarıyı farklı açılardan görürüz: Ay aramızda ve Güneş arasındayken yeni ayda hiç, dördünlerde yarısını, Dünya aradayken dolunayda tamamını. Dünya’nın gölgesinin evrelerle ilgisi yoktur; Ay’a yalnızca Ay tutulması sırasında düşer.
Günde neden iki yüksek su var?
Ay’ın kütle çekimi Dünya’nın yakın yanını merkezinden, merkezini de uzak yanından daha güçlü çeker. Merkeze göre yakın okyanus Ay’a doğru çekilir, uzak okyanus geride kalır; bu yüzden iki kabarma olur. Dünya yaklaşık 24 saat 50 dakikada onların altında döner; fazladan 50 dakika Ay’ın yörüngesinde ilerlemesindendir.
Büyük ve küçük gelgitler nelerdir?
En büyük gelgitler (sizigi gelgitleri) ayda yaklaşık iki kez, yeni ay ve dolunay civarında, Güneş’in daha küçük gelgiti (Ay’ınkinin %46’sı) Ay’ınkiyle aynı hizaya gelip ona eklendiğinde gelir. Küçük gelgitler (kuadratür gelgitleri) dördünlerde, ikisi dik açıdayken ve kısmen birbirini yok ederken gelir. Gerçek limanlarda en büyük gelgitler genellikle Ay evresinin bir iki gün gerisinden gelir. Türkiye kıyılarında gelgit çok küçüktür; Akdeniz’de birkaç on santimetre.
Neden her ay tutulma olmuyor?
Ay’ın yörüngesi Dünya’nınkine 5,1° eğiktir; bu yüzden çoğu yeni ayda Ay Güneş’in üstünden ya da altından, çoğu dolunayda da Dünya’nın gölgesinin üstünden ya da altından geçer. Tutulmalar yalnızca bir yeni ay ya da dolunay, yörüngelerin kesiştiği iki noktadan birine, düğümlere yakın düştüğünde olur. Güneş yaklaşık her 173 günde düğümlerle aynı hizaya gelir ve yılda iki ya da üç tutulma mevsimi verir.
WebGL’nin kapalı olduğunu söylüyor.
3B görünüm, güncel her tarayıcıda bulunan WebGL’ye ihtiyaç duyar. Tarayıcı ayarlarında donanım hızlandırma kapatılmışsa ya da grafik sürücüsü çok eskiyse kapalı olabilir. Donanım hızlandırmayı aç ya da başka bir tarayıcı dene.
Bir şey yükleniyor mu?
Hayır. Simülasyonu WebGL ile kendi tarayıcın çizer; hiçbir yere hiçbir şey gönderilmez ve sayfa yüklendikten sonra çevrimdışı da çalışmaya devam eder.