Yıldız evrimi ve Hertzsprung–Russell diyagramı simülatörü

Yıldız evrimi simülatörü nasıl kullanılır

1. Güneş’in kütlesinin onda birinden kırk katına kadar bir yıldızın kütlesini seç. Ana kolda, çekirdeğinde hidrojen yakarak başlar ve her biri birkaç saniye süren evrelerden geçerek yaşlanır; ilerlemek için «Sonraki evre»ye bas ya da hızı değiştir. Ekrandaki yıldız şişer, büzülür ve renk değiştirir; devler ve beyaz cüceler aynı ekrana sığsın diye yarıçapının küp köküyle çizilir.
2. Grafik Hertzsprung–Russell diyagramıdır: ışınımgücü yukarı, yüzey sıcaklığı yatay, sıcak yıldızlar solda. Yıldızın yolu mavi, ana kol gri bir şerit, Güneş’in kendi izi kesikli çizilir. Sonuçlar yaşı, ışınımgücünü, sıcaklığı, yarıçapı, ana koldaki süreyi ve sonunda geriye ne kalacağını verir.
3. Kütleleri karşılaştır: Güneş bir kırmızı dev, sonra bir beyaz cüce olur; 15 Güneş kütleli bir yıldız kırmızı süperdev olur ve geride bir nötron yıldızı bırakarak süpernova olarak patlar; 40 Güneş kütleli bir yıldız kara delik olarak biter. 0,1 Güneş kütleli bir kırmızı cüce evrenin şimdiye kadarki yaşından uzun yaşar. Kara cisim ışıması simülatörü, bir yıldızın rengini neden sıcaklığın belirlediğini gösterir.

Sık sorulan sorular

Hertzsprung–Russell diyagramı nedir?

Ejnar Hertzsprung ve Henry Norris Russell’ın 1910 civarında çizdiği, yıldızları ışınımgücüne karşı yüzey sıcaklığına göre gösteren bir grafik. Yıldızların çoğu, sıcak parlak mavi yıldızlardan soğuk sönük kırmızı cücelere uzanan çapraz bir şerit, ana kol üzerinde yer alır. Devler ve süperdevler onun üstünde, beyaz cüceler altında durur. Bir yıldızın konumu yaşamının hangi evresinde olduğunu söyler.

Büyük kütleli yıldızlar neden daha kısa yaşar?

Bir yıldızın ışınımgücü kabaca kütlesinin 3,5’inci kuvvetiyle artar; bu yüzden Güneş’in on katı kütleli bir yıldızın on kat yakıtı vardır ama onu binlerce kat hızlı yakar. Güneş ana kolda yaklaşık 10 milyar yıl, 10 Güneş kütleli bir yıldız yaklaşık 20 milyon yıl geçirir.

Güneş’e ne olacak?

Yaklaşık 5 milyar yıl içinde çekirdeğindeki hidrojen tükenecek, Merkür’ü, Venüs’ü ve belki Dünya’yı yutacak kadar büyük bir kırmızı deve şişecek, yaklaşık 100 milyon yıl helyum yakacak ve sonra dış katmanlarını bir gezegenimsi bulutsu olarak dökecek. Çekirdeği, yavaşça soğuyan, Dünya büyüklüğünde bir beyaz cüce olarak kalacak.

Bir yıldızın beyaz cüce, nötron yıldızı ya da kara delik olarak biteceğine ne karar verir?

Kütlesi. Yaklaşık 8 Güneş kütlesinin altındaki yıldızlar, yaklaşık 1,4 Güneş kütlesinden ağır olamayan beyaz cüceler bırakır. Daha büyük kütleli yıldızlar bir süpernovada çöküp nötron yıldızına dönüşen çekirdekler kurar; en büyük kütleliler kara delik bırakır. Kesin sınırlar yıldızın rüzgârlarla ne kadar kütle kaybettiğine bağlıdır ve hâlâ belirsizdir.

WebGL’nin kapalı olduğunu söylüyor.

3B görünüm, güncel her tarayıcıda bulunan WebGL’ye ihtiyaç duyar. Tarayıcı ayarlarında donanım hızlandırma kapatılmışsa ya da grafik sürücüsü çok eskiyse kapalı olabilir. Donanım hızlandırmayı aç ya da başka bir tarayıcı dene.

Bir şey yükleniyor mu?

Hayır. Simülasyonu WebGL ile kendi tarayıcın çizer; hiçbir yere hiçbir şey gönderilmez ve sayfa yüklendikten sonra çevrimdışı da çalışmaya devam eder.