Biyolojide istatistik: çalışma rehberi

Temel fikirler

Biyologlar gözlenen sayıların bir öngörüye uyup uymadığını sınar ve bir ortalamanın ne kadar kesin bilindiğini bildirir. Ki-kare testi ve standart hata sorulanların çoğunu kapsar.

• Bir kategorinin beklenen sayısı, toplam çarpı öngörülen orandır; örneğin 3 : 1 oranında 100’ün %75’i.
• Ki-kare χ² = Σ(O − E)² ÷ E’dir ve kategoriler üzerinden toplanır. Serbestlik derecesi kategori sayısı eksi 1’dir.
• χ², kritik değerin (p = 0,05’te 1 serbestlik derecesi için 3,84) altındaysa öngörüden sapma rastlantıdan olabilir ve sıfır hipotezi reddedilmez.
• Ortalamanın standart hatası SH = SS ÷ √n’dir. Örnek büyüdükçe azalır; standart sapma ise azalmaz.

Temel denklemler

• χ² = Σ (O − E)² ÷ E
• df = categories − 1
• SE = SD ÷ √n
• expected = total × ratio fraction

Çözümlü örnek

Bir çaprazlama 3 : 1 öngörür ve 100 döl 70 baskın, 30 çekinik verir. Beklenen değerler 75 ve 25’tir. χ² = (70 − 75)² ÷ 75 + (30 − 25)² ÷ 25 = 0,33 + 1,00 = 1,33’tür, 1 serbestlik derecesiyle. Bu, 3,84’ün altındadır; yani veriler 3 : 1 oranına uyar. SS = 6 olan 36’lık bir örneğin SH’si 6 ÷ 6 = 1’dir.

Sık yapılan hatalar

• Gözlenen sayıları beklenen sayı olarak kullanmak ya da sayılar yerine yüzdeleri kullanmak.
• Birey sayısı eksi 1’i serbestlik derecesi almak. Kategori sayısı eksi 1’dir.
• Anlamlı olmayan bir sonucun öngörüyü kanıtladığını söylemek. Yalnızca onu reddedemez.

Alıştırma

Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Biyolojide istatistik