Temel fikirler
Organik sentez, fonksiyonel gruplar arasındaki dönüşümlerin haritasıdır. Her okun ayıracını ve temsil ettiği tepkime türünü bilmek, bir bileşikten diğerine yol planlamayı sağlar.
- Başlıca tepkime türleri katılma (C=C ve C=O’ya), yer değiştirme (doymuş karbonda ya da halkada), ayrılma ve yükseltgenme/indirgenmedir.
- Alkenden alkana: Ni veya Pt ile H₂. Alkenden alkole: asit katalizörlü su. Alkolden alkene: derişik H₂SO₄ ve ısı.
- Alkil halojenürden alkole: sulu NaOH (yer değiştirme). Alkil halojenürden alkene: alkollü KOH (ayrılma). Nitril ya da amitten amine: LiAlH₄.
- Birincil alkolden aldehite: PCC. Birincil alkolden asite ya da ikincilden ketona: asitlendirilmiş K₂Cr₂O₇ veya KMnO₄.
Temel denklemler
alkene + H₂ → alkane (Ni)alkene + H₂O → alcohol (H⁺)alcohol → alkene (conc. H₂SO₄, heat)RX + OH⁻(aq) → ROH + X⁻RX + KOH(alc.) → alkene
Çözümlü örnek
Etenden etanoik aside gitmek için: etene su katılır (H₃PO₄, buhar) ve etanol elde edilir; asitlendirilmiş dikromatla geri soğutucu altında yükseltgenince etanoik asit olur. PCC kullanılsaydı etanalde dururdunuz. Sulu NaOH bromoetanı etanole, alkollü KOH ise etene çevirir.
Sık yapılan hatalar
- Sulu ve alkollü KOH’yi karıştırmak. Su yer değiştirme, çözücü olarak etanol ayrılma verir.
- Hedef aldehitken güçlü bir yükseltgen kullanmak. Tepkime asite kadar gider.
- Aldehitin indirgenmesinin birincil, ketonun indirgenmesinin ikincil alkol verdiğini unutmak.
Alıştırma
Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Tepkimeler ve mekanizmalar