Temel fikirler
pH ölçeği asitliği logaritmik olarak ölçer. Kuvvetli asit ve bazlar tamamen, zayıf olanlar kısmen iyonlaşır; tampon çözelti ise pH değişimine direnir.
- pH = −log₁₀[H⁺]’dir ve 25 °C’de pH + pOH = 14’tür. pH’taki her birim [H⁺]’da on katlık fark demektir.
- Kuvvetli asit, derişimine eşit [H⁺] verir. Zayıf asit az iyonlaştığında [H⁺] ≈ √(K_a·C) verir.
- Tampon, zayıf bir asit ve eşlenik bazından oluşur. Henderson–Hasselbalch denklemi pH = pKa + log₁₀([A⁻] ÷ [HA])’dır.
- Bir titrasyonun eşdeğerlik noktasında asidin mol sayısı bazın mol sayısına eşittir: bire bir tepkimede M_aV_a = M_bV_b.
Temel denklemler
pH = −log₁₀[H⁺]pH + pOH = 14 (25 °C)K_a = [H⁺][A⁻] ÷ [HA][H⁺] ≈ √(K_a·C)pH = pKa + log₁₀([A⁻] ÷ [HA])M_aV_a = M_bV_b
Çözümlü örnek
K_a = 1,8 × 10⁻⁵ olan 0,10 M asetik asit için [H⁺] = √(1,8 × 10⁻⁵ × 0,10) = 1,3 × 10⁻³ M, yani pH = 2,87. 0,20 M asetik asit ve 0,10 M asetattan oluşan tamponun (pKa = 4,74) pH’ı 4,74 + log(0,10 ÷ 0,20) = 4,74 − 0,30 = 4,44’tür.
Sık yapılan hatalar
- Zayıf bir asidi tamamen iyonlaşıyormuş gibi ele almak.
- Henderson–Hasselbalch oranında baz bölü asit yerine asit bölü baz yazmak.
- pH’ın logaritmik olduğunu unutmak: pH 3, pH 4’ten on kat daha asidiktir, %25 değil.
Alıştırma
Bu konudaki alıştırma sorularıyla kendinizi sınayın: Asitler, bazlar ve tamponlar